2026 гъэм гъатхэпэм и 26-м Алиев Умар и цIэр зезыхьэ КЧГУ-м япэу мы илъэсым щекIуэкIащ Урысей географие зэгухьэныгъэм Къэрэшей-Шэрджэсым щиIэ щIыналъэ зэгухьэныгъэм и зэхыхьэр. ЩIыналъэ къудамэм и унафэщIыр хахынырт ар зытеухуауэ щытар.
Мы гъэм и щIышылэм дунейм ехыжащ географие щIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, Къэрэшей-Шэрджэсым и къудамэм 2010 гъэ лъандэрэ щылэжьа Онищенкэ Вячеслав. Ар республикэм и географие зэгухьэныгъэм и псэт. Ар унафэщIу щылэжьа лъэхъэнэм къудамэм щIэныгъэлIхэр, зыплъыхьакIуэхэр, экологхэр, зи лъахэр фIыуэ зылъагъу псори екIуалIэу щытащ. Абы къэхутэныгъэ, узэщIыныгъэ Iуэхухэр къызэригъэпэщырт икIи иригъэкIуэкIырт, щIэныгъэр игъэкIуатэрт, Кавказым ис цIыху куэдым щIыуэпсымрэ дунеймрэ я дунейр къахузэIуихыу. Зэхуэсахэр Онищенкэ Вячеслав хуэщыгъуащ зы дакъикъэкIэ.
Карачаевск кIуащ Москва Урыс географие зэгухьэныгъэм и Департаментым и дирекцэм и къалэнхэр зыгъэзащIэ Вершигор Николай. Абы яригъэцIыхуащ щIыналъэ къудамэм и секретарь, Онищенкэ Вячеслав и еджакIуэ, и дэIэпыкъуэгъу Тохчуков Шамиль. Ар унафэщIу игъэувыну къигъэлъэгъуащ. Тохчуев Шамиль унафэщIу псоми арэзыуэ хахащ. Советым хагъэхьэнухэм я цIэ ираIуащ, щIыналъэ къудамэм и ревизэ комиссэри ягъэхьэзыращ. Веригор Николай дамыгъэ лъапIэр итащ – Урыс географие зэгухьэныгъэм и дыжьын медалыр - Онищенкэ Вячеслав и фэеплъу.
Зэхуэсахэм фIэхъускIэ захуигъэзащ иеромонах Елевферий (Казаков), КъШР-м и Зеленчукскэ районым и Архыз Ищхъэрэ къуажэм и члисэхэм я унафэщI, 2024 гъэм щыщIэдзауэ Урыс географие зэгухьэныгъэм хэтым.
Щоджэным Пятигорск, Черкесск щIыналъэхэм я архиепископ Феофилакт къыбгъэдэкIыу фIэхъусрэ хъуэхъурэ жриIащ хаха унафэщIым, щIыналъэ къудамэм хэтхэм. Ар къытеувыIащ Къэрэшей-Шэрджэсымрэ Ставрополь крайрэ къулыкъу зэрыщищIэм, георгафием зэрыхущытым, къэралым и щIыуэпс, щэнхабзэ хъугъуэфIыгъуэхэр зэриджым.
***
Урыс географие зэгухьэныгъэр къыщыунэхуа 1845 гъэм щыщIэдзауэ нобэр къыздэсым абы хохьэр Урысейм и географиемрэ тхыдэмрэ хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIа щоджэнхэр. БлэкIам щыщу къыхэбгъэщ хъунущ ХIX лIэщIыгъуэм псэуа щихъ Филарет (Дроздов), Москварэ Коломенскрэ я митрополитыр, иджы зыплъыхьакIуэ, щоджэн Конюхов Фёдор.